- Halli ríkissjóðs hefur lækkað úr 216 millljörðum króna frá 2008 í 20 milljarða á yfirstandandi ári.
- Verðbólgan hefur lækkað úr 18% í 6%,
- vextir hafa lækkað,
- hagvöxtur er nú orðinn meiri hér en í OECD löndum (var 3-4% á síðasta ári, mun meiri en spáð hafði verið),
- útflutningsverðmæti hafa aldrei verið meiri,
- vöruskiptajöfnuðurinn er hagstæður,
- vöxtur í ferðaþjónustu er sá mesti sem þekkist hérlendis,
- kaupmáttur hefur aukist,
- kjarasamningar hafa náðst,
- skuldirnar lækka sem hlutfall af landsframleiðslu,
- atvinnuleysið minnkar,
- ráðstöfunartekjur hækka,
- jöfnuður hefur aukist í samfélaginu
- og væntingavísitalan hefur hækkað,
- vanskilahlutfall skulda er nú svipað og 2004, sem þótti gott ár,
- heildarskuldir hafa lækkað sem hlutfall af landsframleiðslu úr 130% í 110%.

Sumsé: Ísland er ekki lengur að kljást við efnahagskreppu.

Sérfræðingar greiningardeildann segja að langtímahorfurnar séu mjög góðar í efnahagslífinu.

Þetta gefur okkur vonir um að hægt verði að koma frekar til móts við þá samfélagshópa sem verst fóru út úr hruninu - en það tekur lengri tíma en þrjú ár.

En þó að skaðinn hafi ekki verið - og verði sjálfsagt aldrei - bættur til fulls er ólíkt bjartara um að litast nú en áður.

Kreppan er nefnilega búin.

Fyrir þriðjungi aldar eða kringum 1980 gat fólk á svæðinu sótt flesta þjónustu á Patreksfjörð. Þá var Patreksfjörður miðstöð allrar opinberrar þjónustu fyrir svæðið í heild - með símstöð, heilsugæslu, apóteki, sjúkrahúsi, bönkum, sýsluskrifstofu, lögreglustöð og pósthúsi. Frá þessum tíma hefur alvarlega dregið úr þessari þjónustu.

Til að spyrna við fótum var gerð atlaga gegn þessari óheillaþróun með sameiningu hreppa á svæðinu í eitt stærra og öflugra sveitarfélag, Vesturbyggð. Næst þar á eftir ákváðu stjórnvöld að efla Vestfirði í heild með því að færa opinbera þjónustu frá Vesturbyggð til Ísafjarðar. Hver er eiginlega sú byggðastefna?

Við sem hér búum gerum okkur væntanlega öll ljósa grein fyrir því að almenn verslun í dreifbýli á erfitt uppdráttar þar sem fólksfækkun er viðvarandi, svo ekki sé minnst á gífurlegan kostnað við flutning á vörum.

Samt höfum við í rauninni hér á svæðinu í dag flesta grunnþætti sem gott sveitarfélag verður að hafa. Þar má nefna leikskóla, grunnskóla, framhaldsskóla, íþróttamiðstöðvar, banka, verslanir, heilsugæslu og sitthvað fleira. En allt kostar þetta peninga.

Hér er einnig fjölbreytt afþreying í boði á borð við leikfélög, kóra, ýmis félagasamtök og þjónustu við ferðafólk, svo sem veitingastaði. Flestir átta sig á því að ferðaþjónustan er í sókn.

En af hverju fluttist fólkið burt? Ekki var það vegna þess að svæðið hér sé almennt óhagstætt til búsetu. Nei, aldeilis ekki. Þó svo að hér sé víða bratt til fjalla, þá eru líka mikil og gjöful tún hjá bændum og auðvitað er hér mikil útgerð til fiskveiða. Svo er auðvitað laxinum að vaxa fiskur um hrygg, ef svo má komast að orði, og það vonandi heldur betur. Fyrir liðlega 50 árum var lagður akvegur hingað á suðursvæðið. Vegarstæðið hefur verið lagfært síðan á nokkrum stöðum þó langt sé í land að fullkomna það verk. Vegamálin eru reyndar efni í aðra og miklu stærri grein en þessa.

En: Getur verið að samstöðu vanti hjá fólkinu sem hér bjó/býr? Getur verið að félagslegir þættir hafi stuðlað að fólksfækkuninni?

Í litlum samfélögum gerist það því miður iðulega, að þegar einhver vill gera hluti sem gætu verið til uppbyggingar samfélaginu koma næstu nágrannar eða jafnvel burtfluttir og níða af viðkomandi skóinn og ekkert verður úr neinu. Illdeilur eru því miður allt of oft uppi meðal manna í okkar litla samfélagi. Getur þetta verið ein af ástæðum fólksfækkunar hér?

Þekkjum við ekki flest illdeilur og það jafnvel innan fjölskyldna eða fyrirtækja? Því miður geta illdeilur verið svo hatrammar að fólk talast ekki við og hvor um sig lætur sem hinn sé ekki til, þó svo að þeir séu á sama stað á sama tíma. Slíkt er afleitt, að ekki sé fastar að orði kveðið. Og ætti ekki að tíðkast meðal siðaðs fólks.

Nú verðum við að leggja allt slíkt til hliðar, kasta því út í hafsauga, og spýta í lófa. Það er ekkert annað í stöðunni. Viljum við ala börnin okkar upp í slíkum talanda, hugsun og gjörðum? Þetta er einfaldlega spurning um líf eða dauða þessa litla samfélags.

Við getum svo margt gert til að rífa okkur upp, við eigum svo mörg sóknartækifæri út um allt, bara ef við stöndum saman.

Það væri sorglegt ef tækifærin yrðu ekki nýtt til að hlúa að og byggja enn frekar upp þessi frábæru heimkynni okkar. Barðstrendingurinn og þjóðskáldið séra Matthías Jochumsson kvað: Sendum út á sextugt djúp / sundurlyndisfjandann!

Við skulum gera þessi orð hans að okkar orðum.

Vinsamlegast.

Magnús Ólafs Hansson, Patreksfirði.

Ríkið fær eðlilega sinn hlut sem eigandi auðlindarinnar, en það er mjög tillitsamt við útgerðarmennina 23 á þessum erfiðum tímum. Veiðigjaldið er 0,946 kr/kg loðnu. Þetta gera 378 milljónir kr. fyrir öll 400 þús tonnin eða innan við 2% af áætluðu útflutingsverðmæti.

Það er sérlega hóflegt að greiða aðeins 378 mkr í veiðigjald af útgerð sem mun líklega skila a.m.k. 7 milljarða króna í hagnað fyrir afskriftir og fjármagn. Að meðaltali verður hreinn hagnaður 300 mkr. af veiðum hvers skips sem skiptist milli veiða og vinnslu. Það er líka hægt að meta greiðslugetuna með því að skoða það verð sem útgerðarmenn sjálfir greiða fyrir veiðiréttinn. Umtalsverð viðskipti hafa átt sér stað með loðnuheimildir. Á síðasta fiskveiðiári voru rúmlega 27% af varanlega kvótanum seld, en engar upplýsingar er að finna um verðið. Það væri fróðlegt að það yrði birt.

Hins vegar eru nýleg viðskipti með árskvótann, aflamarkið. Í þessum mánuði voru þann 20. seld 250 tonn fyrir 18 kr/kg og 25. jan voru 1500 tonn leigð fyrir 30 kr/kg. Það verður að ætla þeim sem leigðu þennan kvóta að þeir telji sig geta veitt loðnuna með hagnaði þrátt fyrir leigugjaldið. Að því leyti er verðið raunhæft. Hvert verðið yrði ef allur loðnukvótinn yrði seldur á markaði er ekki gott að segja. En það er víst að verðið myndi taka mið af afkomunni í greininni og fyrirliggjandi leiguverð er vísbending.

Ég tel miðað við verðlagninu kvótans í botnfiskveiðum líklegt að veiðigjaldið yrði á bilinu 15-25% á markaði. Ef það gengi eftir fengi ríkið 3-5 milljarða króna í sinn hlut fyrir veiðileyfið, 8 - 13 sinnum meira en nú stefnir í. Mismunurinn er 2,6 - 4,6 milljarðar króna. Því heldur útgerðin eftir vegna þess eins að stjórnvöld afhenda þeim kvótann og ákvarða veiðigjaldið í samráði við þá í stað þess að viðhafa samkeppni um þessi eftirsóttu leyfi.

Líknardeildinni á Landakoti var lokað til þess að spara 50 mkr. vegna þess að ríkið er ekki loðið um lófana.

En skýrsla IFS sýnir annað. Ætlunin er að ríkissjóður leggi út fyrir öllum framkvæmdunum og fjármagnskostnaði. Þegar göngin hafa verið í rekstri í 3 ár verður látið á það reyna hvort fyrirtækið um göngin geti aflað sér lánsfjár til þess að endurgreiða ríkinu. Ríkið tekur áhættuna af umframkostnaði , verðbólgu, umferð og veitir félaginu auk þess ábyrgð fyrir láninu. Þetta er orðið að venjulegri ríkisframkvæmd.

Ástæða viðsnúningsins er einföld. Umferðin mun ekki standa undir stofnkostnaði nema að hluta til. Það átti ekki að koma neinum á óvart. Vorið 2008 samþykkti Alþingi að tillögu Kristjáns L. Möllers að ráðist yrði í Vaðlaheiðargöng sem einkaframkvæmd og að ríkið myndi fjármagna þau að hálfu. Þá sagði Steingrímur J. Sigfússon í ræðu á Alþingi þann 17. apríl að hann hefði reiknað út að göngin ættu að geta séð um 45 - 60% af kostnaðinum. Fullyrðingar ári síðar um að ríkið þyrfti ekkert að greiða voru alltaf reistar á sandi.

Það er of langt gengið að knýja fram Vaðlaheiðargöng , á röngum forsendum, en eiga ekki fyrir Vestmannaeyjarferju sem hæfir nýrri höfn og fresta Dýrafjarðargöngum um 8 ár. Það þarf öruggar heilsárssamgöngur alls staðar.

Umræðan er þung vegna þess að hún krefur okkur um uppgjör við rótgróin viðhorf, uppeldi og innrætingu, allt það sem við eigum að venjast. Hún krefur okkurum að brjóta upp rótgróin viðmið og meta þau á vogarskálum annarra gilda á borð við mannkærleika, jafnrétti og mannréttindi.

Frá upphafi Íslandsbyggðar má segja að staðgöngumæðrun hafi viðgengist hér. Konur hafa alið börn og fært þau öðrum konum til uppeldis og umráða. Mér er enn minnisstætt viðtal við 20 barna móður sem var sýnt í sjónvarpinu fyrir allmörgum árum. Hún nefndi það sérstaklega, gamla konan, að systir hennar hefði aldrei getað eignast börn og sagði eitthvað á þessa leið: „En ég gat bætt úr því, ég gaf henni tvö. Ég átti nóg."

Það er svo undarlegt að það viðhorf að kona geti fætt og gefið barn skuli hafa verið svo mikið tabú í samfélagi okkar á seinni tímum. Við erum samfélag sem samþykkir fóstureyðingar þegar aðstæður krefjast. En er þá ekki einkennilegt að það skuli vera tabú að ganga með barn fyrir aðra?

Ég lít svo á að með því að samþykkja frumvarpssmíð um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni, sé verið að hafna hagnaðarsjónarmiðum og þeirri hættu að veikar félagslegar aðstæður manneskju séu misnotaðar. Og þegar menn (aðallega þó konur) taka sér í munn orðið „vændi" í þessu samhengi, þá gæti það vissulega átt við ef um hagnaðarskyn væri að ræða. En þegar systir, mágkona, móðir eða ástvinur, sambýliskona, gengur með barn með sama hugarfari og þessi 20 barna móðir sem ég vitnaði til áðan, af því að hún vill gefa barnið þeim sem ekki á þess kost af líffræðilegum ástæðum, þá geri ég fullan greinarmun á því og hinu að nýta sér bágbornar aðstæður fólks. Það er auðvitað mjög mikilvægt, og algert grundvallaratriði í þessari umræðu, að ekki sé hætta á því að aðstæður fólks verði misnotaðar til að knýja fram einhverja niðurstöðu í þágu þeirra sem vilja eitthvað sem náttúran vinnur gegn. Sama á við um fleira, til dæmis líffæragjafir lifandi fólks, sem löglegar hafa verið frá árinu 1991.

Í tillögunni um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni er lögð áhersla á að tryggja hag og réttindi barnsins, í öðru lagi að tryggja rétt, sjálfræði og velferð staðgöngumóðurinnar og hennar fjölskyldu og í þriðja lagi að tryggja farsæla aðkomu hinna verðandi foreldra.

Réttur barnsins, meðal annars til að þekkja uppruna sinn, er einnig áleitið úrlausnarefni sem taka þarf afstöðu til. Þá þarf einnig að huga að því hvernig á að uppfylla skilyrði til að fá að vera staðgöngumóðir, hvernig best verður komið í veg fyrir staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni og hvernig eigi að tryggja það með óyggjandi hætti að um raunverulega velgjörð sé að ræða.

Annað áleitið úrlausnarefni er velferð, sjálfræði og réttindi staðgöngumóðurinnar. Er hægt að skylda hana þegar fæðing er afstaðin til að afhenda barnið ef henni snýst hugur? Það er nokkuð sem ég myndi telja óásættanlegt. Ég mundi líka vilja sjá það tryggt að staðgöngumóðirin ætti alltaf kost á því, eftir að hafa gengið með barnið, að halda því ef hún svo kýs. Um þetta kunna að vera skiptar skoðanir en þetta er nokkuð sem taka þarf afstöðu til og mundi að endingu ráða afstöðu minni til endanlegs frumvarps, nái það einhvern tíma að líta dagsins ljós. Á þessu stigi erum við þó ekki að fjalla um annað en það að farið verði í smíði slíks frumvarps undangenginni vandaðri vinnu um tiltekin álitamál. Endanleg útfærsla málsins er ekki til umræðu að þessu sinni

Þau eru fjölmörg siðferðislegu álitaefnin sem taka þarf afstöðu til í þessu máli. Fylgjendur, jafnt sem andstæðingar tillögunnar, taka afstöðu til málsins á siðferðislegum forsendum. Ekki síst þess vegna er mikilvægt að við virðum sjónarmið og rök í þessari umræðu og vöndum okkur eins vel og okkur er unnt.

Ég er sjálf fimm barna móðir, hef átt því láni að fagna að hafa aldrei staðið frammi fyrir neinum hindrunum varðandi það að ganga með og fæða barn. Ég er forsjóninni þakklát fyrir það lán. Þess vegna vil ég veita þessu máli framgang. Það vil ég gera á siðferðislega ábyrgum forsendum. Ég treysti þingheimi til þess og hef því góða von um að þetta mál fái ábyrga meðferð.

Grunnforsenda minnar afstöðu er sú að með því að samþykkja að hafin verði vönduð vinna við undirbúning frumvarps um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni tökum við skýra afstöðu gegn staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni.

Okkur hættir oft til að draga fyrst upp allt það neikvæða og það sem miður fer en gleyma að það eru góðu hlutirnir sem eru hvatning til að gera enn betur. Á þeim þarf að byggja ef við ætlum að komast eitthvað áfram en ekki hjakka í svartsýnisgírnum og spóla okkur þar föst niður í bölsýni og bölmóði og láta úrtöluraddirnar ráða ferð.

Ég tel vera fullt tilefni fyrir þjóðina að gleðjast í upphafi nýs árs. Það er ljóst að erfiðasti kaflinn er að baki í sársaukafullum aðgerðum vegna hrunsins sem - nota bene - nýfrjálshyggjan og græðgisöflin sem réðu hér ríkjum bera stærsta ábyrgð á. Það eru nýir, breyttir og vonandi betri tímar framundan. Ný kynslóð lærir af reynslunni og leggur áherslu á sjálfbærni, jöfnuð, réttlæti og velferð en ekki þá græðgi og sérhagsmunahyggju sem keyrði hér allt í þrot 2008.

Skiljanlega kveinka margir sér undan afleiðingum hrunsins og væri annað skrítið. Þegar þú kemur að heimili þínu í rúst þá verða fyrstu viðbrögðin afneitun, síðan sorg og reiði en að lokum sérðu að það er ekkert annað í boði en að hefjast handa við að reisa það að nýju með tilheyrandi fórnum, útgjöldum og erfiði. Nákvæmlega það sama á við um þjóðarbúið okkar í þessu samhengi. Við höfðum ekkert annað val en endurreisa þjóðfélagið að nýju. Þótt það myndi verða sársaukafullt fyrstu árin myndi það skila sér að lokum eins og komið hefur í ljós.

Við erum að ná gífurlegum árangri á stuttum tíma í endurreisninni og mælanlegur árangur er að birtast á mörgum sviðum í þjóðfélaginu. Sérfræðingar hafa horft til þess sem fyrirmyndar í efnahagsmálum annarra þjóða hve Íslendingum ætlar að takast að koma sér hratt út úr kreppunni en verja um leið velferðarkerfið og kjör þeirra lægst launuðu.

Skattar eru eitur í beinum margra frjálshyggjupostula og fyrir hrun hafði þróunin orðið sú að skattbyrði lækkaði hlutfallslega á hátekjufólki en hækkaði á lágtekju- og meðaltekjufólkinu. Samfélagslegur ójöfnuður jókst þá hröðum skrefum. En með skattkerfisbreytingum hefur tekist að snúa þessari óheillaþróun við og með þrepaskiptu skattkerfi greiðir nú lágtekjufólk lægra hlutfall af tekjum sínum í skatta en áður var og greiðir helmingur hjóna í landinu nú lægra hlutfall af tekjum sínum í skatta en þau gerðu árið 2008. Við skulum muna það að réttlátir skattar eru ekkert annað en ávísun á velferð og jöfnuð og framkvæmdir og uppbyggingu í þjóðfélaginu.

Það er góður árangur að hafa náð fjárlagahalla ríkissjóðs úr 216 milljarða árið 2008 niður í 46 milljarða halla fyrir árið 2011 og að fjárlög geri ráð fyrir aðeins 20 milljarða halla á þessu ári. Þessi árangur kemur ekki af sjálfu sér en mun skila sér hratt til baka í getu ríkissjóðs til áframhaldandi uppbyggingar. Það er góður árangur að:
- kaupmáttur launa heldur áfram að aukast,
- atvinnuleysi hefur farið úr 12% þegar verst lét niður í 7% og áfram skal barist við atvinnuleysisdrauginn,
- 27 milljörðum skuli varið í launa- og bótahækkanir á þessu ári þrátt fyrir glímuna við ríkishallann,
- persónuafsláttur er nú að fullu verðtryggður; það var hann ekki þegar okkur var sagt að smjör drypi hér af hverju strái fyrir hrun,
- hægt er að greiða 18 milljarða í vaxtabætur á þessu ári,
- verið sé að ráðast í uppbyggingu hjúkrunarrýma vítt og breitt um landið fyrir um 8 milljarða,
- átak í uppbyggingu ferðamála hefur skilað sér margfalt til baka í auknum þjóðartekjum og störfum um allt land,
- átakið „Allir vinna" hefur gengið mjög vel og sameiginlegt átak með aðilum vinnumarkaðarins gegn svartri atvinnustarfssemi sé að skila miklum árangri,
- hagvöxtur í landinu stefnir í um 4 % í lok síðasta árs.

Það er góður árangur að nást í niðurfærslu íbúðalána og endurskipulagningu skulda fyrirtækja og heimila. Og það er góður árangur og varnarsigur við þessar erfiðu aðstæður að tekist hefur að verja grunnstoðir heilbrigðiskerfisins. Svona mætti halda áfram að telja upp dæmin sem sýna okkur að við erum á réttri braut. Fjöldamargt annað væri ástæða til að nefna, staðreyndir sem sýna að mikill árangur hefur náðst á ekki lengri tíma.

Við eigum eftir sem áður ýmsum verkum ólokið á þessu kjörtímabili sem lagt var upp með að ljúka og er brýnt að klára þau samhliða áframhaldandi uppbyggingu í landinu. Þar vil ég sérstaklega nefna nýtt fiskveiðistjórnarkerfi, Rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúruauðlinda og nýja stjórnarskrá. Einnig vil ég nefna endurskoðun á húsnæðis- og almannatryggingakerfinu sem miklar vonir eru bundnar við. Mikilvægt er að mannsæmandi framfærsla verði tryggð þeim sem á þurfa að halda svo þeir geti lifað með reisn og að fjármunir til þessa málaflokks nýtist enn fremur sem best. Húsnæðiskerfi landsins verður að geta mætt þörfum allra landsmanna burtséð frá búsetu og ólíkum búsetuformum. Leiga á að vera raunhæfur valkostur til móts við eigið húsnæði og gera verður fólki auðveldara að eignast sína fyrstu íbúð.

Breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu eru mér hjartans mál. Ég hef horft upp á það hvernig það hefur leikið margar byggðir grátt og hvernig gallar þess og óréttlæti birtast í sinni tærustu mynd á því landsvæði sem ég þekki best til og í mörgum sjávarbyggðum hringinn í kringum landið. Í núverandi kerfi hafa byggst upp gífurlegir hagsmunir valdablokka í landinu sem gefa sitt ekki eftir baráttulaust. Heilu byggðarlögin og margar atvinnugreinar eiga allt sitt undir velvilja stórra kvótahafa og fjármálastofnana. Þessar valdablokkir hafa beitt ótrúlegum hræðsluáróðri gegn breytingum á kerfinu og beita miklum þrýstingi á stjórnvöld að sem minnstu verði breytt. Hræðslan og meðvirknin við að styggja ekki þá stóru og sterku er víða undirliggjandi. Meirihluti þjóðarinnar hefur talað í kosningum og vill breyta kerfinu en færri þora að koma fram og tala fyrir því opinberlega því það gæti haft ófyriséðar afleiðingar fyrir þá.

Frá hruni hefur Rannsóknarskýrsla Alþingis komið út og í farvatninu er rannsókn á lífeyrissjóðunum og sparisjóðunum. Brýnt er að fram fari rannsókn á einkavæðingu bankanna eins og þingmannanefndin samþykkti. Rannsókn á kvótakerfinu og afleiðingum þess frá því að framsal og óbein veðsetning var leyfð er nauðsynleg fyrir allt samfélagið sem hluti af uppgjöri við hrunið, enda leikur á því enginn vafi að þræðir kvótakerfisins lágu um viðskiptalífið eins og mál hjá sérstökum saksóknara hefur sýnt fram á. Ég tel einnig mjög nauðsynlegt að fram fari úttekt á samfélagslegum og hagrænum áhrifum fiskveiðistjórnunarkerfisins á byggðir landsins sl. 20 ár, eins og sjávarútvegs- og lanbúnaðarnefnd Alþingis samþykkti sl. sumar. Það verður aldrei allt mælt í krónum og aurum. En á bak við tölur og hagræðingarkröfur markaðarins er líf, framtíð og búsetuskilyrði fólks í sjávarbyggðum, sem horfa verður til þegar heildarmyndin er skoðuð.

Nú reynir á hvernig til tekst með þetta ögrandi verkefni sem þessari ríkisstjórn er falið af sínum kjósendum.
Gleðilegt ár.

Lilja Rafney Magnúsdóttir alþingismaður.

Kadmíum telst engu að síður til óæskilegra þungmálma sem safnast fyrir í vefjum lífvera og í vistkerfum. Þannig safnast það til dæmis fyrir í innyflum dýra sem ýmis matvara er unnin úr, og í kartöflum og grænmeti. Á vef Umhverfisstofnunar segir að efnið sé hugsanlega krabbameinsvaldandi, það veiki bein, skemmi nýru og lungu og valdi beinverkjum í liðamótum. Viðbragðsleysi eftirlitsstofnana hlýtur því að vekja áleitnar spurningar um rétt almennings og frumkvæðisskyldu stjórnvalda þegar jafn mikið frávik á sér stað frá lögboðnum takmörkunum óæskilegra efna í umhverfinu, og þarna varð.

Flestum er enn í fersku minni díoxíðmálið sem kom upp á síðasta ári, þegar í ljós kom að díoxíðmengun frá þremur sorpbrennslustöðvum á landsbyggðinni hafði um langt skeið verið tugfalt yfir leyfilegum mörkum. Þá, líkt og nú, kom í ljós að stjórnsýslan og eftirlitsaðilar virðast ófær um að bregðast skjótt og fumlaust við slíkum atvikum. Skortur á upplýsingaflæði, lítil eftirfylgni og takmörkuð heildarsýn virðist ráða þar mestu - í díoxíðmálinu réði einnig lélegt gagnalæsi og ráðaleysi, svo ekki sé fastar að orði kveðið.

Nú er það ekki þannig að þvingunarúrræði skorti, eða eftirlitsreglur vegna starfleyfisveitinga. Það sem á skortir er festa og fagmennska við framkvæmd þeirra. Hlutverk stjórnsýslu- og eftirlitsstofnana er - samkvæmt íslensku lögum og alþjóðasamningum sem Ísland er aðili að - að verja almannahagsmuni og vernda íbúa landsins. Þetta hlutverk hefur hins vegar þynnst út í þeim hluta lagasetningarinnar sem útfærir nánar afmarkaða þætti stjórnsýslu og eftirlits. Almannahagsmuni og almannaheill þarf að skýra betur í íslenskri löggjöf og stjórnarskrá. Löggjöfin þarf að kveða fastar á um viðbragðs- og upplýsingaskyldu stjórnvalda gagnvart almenningi, sem og rétt íbúa til þess að vernda heilsu sína og lífsgæði.

Af þessari ástæðu lagði ég fram á síðasta vorþingi, og aftur nú á haustþingi, frumvarp til laga um herta upplýsingaskyldu stjórnvalda í umhverfismálum. Lagðar eru til þó nokkrar breytingar á þremur greinum laga nr. 23/2006, um upplýsingarétt um umhverfismál . Lagt er til að við 10. gr. laganna bætist ný málsgrein sem skyldar stjórnvöld afdráttarlaust til þess að hafa frumkvæði að upplýsingagjöf sé ástæða til að ætla að veruleg frávik vegna mengandi efna í umhverfi geti haft í för með sér hættu eða skaðleg áhrif á umhverfi eða heilsu fólks eða dýra. Allar miða breytingarnar að því að tryggja rétt almennings til þess að fá og frumkvæðisskyldu stjórnvalda til þess að veita upplýsingar um umhverfismál.

Dæmin sanna að ekki er vanþörf á.

Samkvæmt lögum um fuglaveiðar og nýtingu hlunninda af villtum fuglum er óheimilt að nota net við fuglaveiðar. Fugla, er drepast í netum sem lögð eru til fiskveiða eða kópaveiða, má hvorki bjóða til sölu, selja, kaupa, gefa né þiggja að gjöf.

Samkvæmt upplýsingum úr umhverfisráðuneytinu er markmið laganna fyrst og fremst að koma í veg fyrir að menn hafi fjárhagslegan ávinning af fuglaveiðum í net.

Heimilt er að hirða fugl sem drepist hefur í fiskinetum fyrir slysni til eigin neyslu en hinsvegar óheimilt að selja eða gefa. Haft var eftir sjómönnum á netabátum fyrir nokkrum árum að mikið af svartfugli flækist í netum, einkum þegar loðnan gengur yfir veiðislóðina í mars og sögðu þeir að fjölmörg dæmi væru um mörg þúsund fugla um borð í einum netabát sem kom í netin í einum róðri. Megninu hafi verið hent í sjóinn.

Sjómenn verða þarna af töluverðum aukatekjum, þó að verðið hafi ekki verið hátt. Netin eru oftast dregin daglega og fuglinn því svo til nýdauður þegar hann er greiddur úr netunum og því herramannsmatur.

Af þessum staðreyndum má sannarlega ráða að skotveiði á svartfugl og hlunnindi bænda og annara eru einungis lítið brot að því sem drepst við netaveiðar. Það er algjört lífsspursmál fyrir allt lífríki hafsins við Íslands að stöðva loðnuveiðar að stórum hluta og setja á eitt alsherjar bann við flottrollsveiðum innan landhelginar.

Það væri skynsamlegt til reynslu að loka svæðum fyrir netaveiðum í nálægð við sjófuglabjörg meðan á varptíma stendur en hætta við fyrirhugað veiðibann að öðru leyti.

Níels A. Ársælsson.